Japanse etiquette: buigen, schoenen, onsen en de stille trein

Japanse etiquette gaat vooral over anderen niet tot last zijn. Trek je schoenen uit waar schoenen uit gaan, blijf stil in de trein en neem er nooit een telefoontje aan, en leg je geld in het bakje bij de kassa in plaats van in de hand van de caissière. Een klein knikje dekt het meeste van wat buigen van een bezoeker vraagt. Stokjes staan nooit rechtop in een kom rijst, en eten gaat nooit van stokje naar stokje. Niemand geeft fooi. Prullenbakken zijn zeldzaam, dus je draagt je afval mee tot je er een vindt. Baden in de onsen gebeurt naakt en na het wassen, en veel baden weigeren tatoeages nog steeds.

Buigen is een schaal, geen enkel gebaar: buig vanuit je middel met een rechte rug, rond 15 graden voor iets informeels en rond 30 voor iets formeels, dieper naarmate het respect groter is. Van jou als bezoeker wordt niets daarvan verwacht. Een klein knikje op het juiste moment komt over als beleefd, en niemand beoordeelt je hoek.

Schoenen gaan uit bij mensen thuis, in een ryokan, in tempels en in sommige restaurants. De vloer vertelt het je: een opstapje, een rek met schoenen, slippers op een rij. Draag de slippers die klaarstaan, trek ze weer uit voor je op tatami stapt, en wissel bij de wc-deur naar de aparte toiletslippers en daarna weer terug. Met de toiletslippers de eetzaal in lopen is de klassieke bezoekersblunder.

Twee stokjesregels tellen zwaarder dan de rest: zet ze nooit rechtop in een kom rijst, en geef eten nooit van het ene paar stokjes aan het andere. Allebei verwijzen ze naar begrafenisrituelen, en daarom komen ze zo slecht aan. Leg je stokjes op het bankje of dwars over de kom, en verplaats eten met een opscheppaar of de schone kant.

Slurpen bij noedels is prima en betekent niets onbeleefds. Geld gaat in het bakje bij de kassa en niet van hand tot hand, en je wisselgeld komt langs dezelfde weg terug. En fooi geven bestaat nergens: niet in restaurants, niet in taxi's, niet voor een kruier. Wil je iets zeggen over het eten, zeg het dan, want een duidelijk bedankje doet hier wat thuis het geld doet.

Baden in een onsen of sentō gebeurt naakt, met mannen en vrouwen gescheiden; gemengd baden is verboden in openbare baden, en meestal kun je in plaats daarvan een privébad reserveren. Was je grondig bij de zittende douches voor je erin gaat, want het bad is om te weken, niet om te wassen. Het kleine handdoekje dat je krijgt blijft uit het water, opgevouwen op je hoofd of aan de kant.

Tatoeages zijn het heikele punt. Veel baden weigeren nog steeds iedereen met een tatoeage, en de uitwegen zijn afdekstickers voor iets kleins of een privébad dat je voor jezelf boekt. In een ryokan liggen er een yukata op de kamer en gelden vaste etenstijden die je geacht wordt aan te houden, wat minder streng voelt als je weet dat de keuken volgens een plan kookt.

Treinen zijn stil. Mensen nemen er geen telefoontjes aan, telefoons staan op stil en gesprekken blijven zacht. Ga in de rij staan waar de markeringen op het perron het zeggen, laat mensen eerst uitstappen en houd je tas van de stoel af. Prullenbakken zijn echt zeldzaam op straat in Japan, dus je draagt je afval mee tot een convenience store of je hotel, en dat is voor een groot deel waarom de straten eruitzien zoals ze eruitzien.

Bij een heiligdom of tempel buig je één keer bij de torii voor je erdoorheen loopt, spoel je je handen bij het waterbekken en gooi je je muntjes in de kist. Bij een shintoheiligdom is de volgorde twee buigingen, twee keer klappen, één buiging. Niemand maalt erom als een bezoeker de volgorde net verkeerd doet, en even achteraan blijven staan en iemand anders afkijken is de makkelijkste manier om het te leren.